Baru-baru ini, Kabinet Malaysia telah mengambil keputusan yang menggemparkan masyarakat Malaysia dengan mengumumkan bahawa pemandu kedua dan konduktor wanita diwajibkan bagi bas atau van sekolah. Keputusan ini diambil selepas cadangan yang diutarakan oleh Menteri Pembangunan Wanita, Keluarga dan Masyarakat, Datuk Seri Shahrizat Abdul Jalil, baru-baru ini ketika mengulas isu rogol dan cabul yang kian berlaku terhadap pelajar-pelajar sekolah yang menaiki bas atau van sekolah.

Beliau mencadangkan bahawa setiap bas atau van sekolah yang membawa pelajar-pelajar mesti mempunyai pemandu kedua konduktor wanita bagi memastikan keselamatan pelajar-pelajar terjamin. Ini kerana, baru-baru ini, rakyat Malaysia digemparkan dengan beberapa kes yang melibatkan pelajar-pelajar sekolah dirogol dan dicabul oleh pemandu bas atau van sekolah.

Read more: TAMBANG BAS NAIK LAGI!

Berdasarkan kajian yang dibuat kepada pelancong yang datang ke Malaysia, perkhidmatan teksi menduduki tangga pertama tentang perkara yang pelancong tidak suka mengenai negara kita, Malaysia. 

Lembaga Perlesenan Kenderaan Perdagangan (LPKP) telah menerima 1,232 aduan terhadap pemandu-pemandu teksi di sekitar Lembah Klang, Johor, Selangor dan Pulau Pinang dari bulan Januari hingga November tahun 2009. Daripada jumlah itu, 493 telah dikompaun, 294 diberi amaran, satu digantung permit, 320 masih disiasat manakala 124 dibebaskan kerana tiada kes. Permintaan tambang berlebihan, keengganan mengambil penumpang, tidak menggunakan meter dan enggan memberi resit serta menurunkan penumpang di kawasan larangan merupakan aduan yang paling banyak terhadap pemandu teksi dalam kaji selidik ketidakpuasan pelancong yang datang ke Malaysia.

Read more: PANDUAN MENGGUNAKAN PERKHIDMATAN TEKSI

Pernahkah anda terlintas untuk menggunakan perkhidmatan pengangkutan awam pergi ke sesuatu destinasi?

Ini mungkin merupakan persoalan yang kurang diberikan perhatian. Namun yang pastinya ketidakcekapan sistem pengangkutan awam yang sedia ada merupakan faktor utama orang ramai memilih untuk menggunakan kenderaan sendiri.

Read more: KECEKAPAN SISTEM PENGANGKUTAN AWAM SEOLAH-OLAH MIMPI DI SIANG HARI

Keretapi Tanah Melayu Berhad (KTMB) mengumumkan cadangan untuk mewujudkan gerabak berasingan bagi kaum lelaki dan wanita bagi perkhidmatan komuternya. Begitu juga gerabak yang berasingan bagi keluarga dan warga emas.

Menurut kenyataan KTMB, langkah ini bertujuan untuk memberikan keselesaan, khususnya kepada kaum wanita, yang merupakan hampir 60 peratus pengguna komuter.

Cadangan KTMB disokong oleh Menteri Pembangunan Keluarga, Wanita dan Masyarakat, Datuk Seri Shahrizat Abdul Jalil, kerana ia dapat mengurangkan isu berkaitan perlakuan dan gangguan kurang sopan di dalam komuter. Menurut beliau lagi, langkah ini memberikan wanita pilihan dan merupakan satu usaha untuk meningkatkan kesedaran masyarakat bahawa gangguan seksual salah dan tidak boleh diterima.

Di Jepun, syarikat tren pertama yang memperkenalkan sistem pengasingan ini adalah National Railroad. Sistem ini telah dihentikan pada tahun 1973, sebelum diperkenalkan semula pada 2001 di Tokyo dan Osaka. Sistem pengasingan dimansuhkan dahulu kerana kerana kedua-dua kaum lelaki dan wanita membayar tiket pada harga yang sama. Oleh itu mereka berhak untuk memilih gerabak yang mereka ingini. Namun begitu, pengasingan tersebut tidak dilihat sebagai satu usaha yang dapat menurunkan jumlah jenayah seksual semasa di dalam gerabak.

Pada hujung tahun 2000, Keio Electric Railway telah memperkenalkan pengasingan tren untuk kaum wanita pada waktu malam sahaja dan kemudian dilanjutkan pada waktu sesak.

Persoalannya, perkhidmatan tren di Tokyo memang terkenal dengan kecekapan dan kebersihannya. Selepas aspek tersebut diberikan tumpuan, maka baharulah dilaksanakan sistem pengasingan gerabak. Sistem diwujudkan tinjauan mereka, hampir 64 peratus wanita Jepun berumur di antara 20-an hingga 30-an diraba semasa menaiki tren. Tetapi mereka berasa malu untuk menyuarakannya. Ini meresahkan kebanyakan Densha (syarikat tren) kerana sebahagian besar pelajar dan pekerja yang merupakan wanita.

Keadaan perkhidmatan tren di Malaysia

Keadaan yang berlaku di Jepun ini tidak berlaku di Malaysia. Perkhidmatan komuter sering tidak mengikut jadual dan mengakibatkan kesesakan di stesen. Selain itu, komuter hanya menyediakan tiga gerabak sahaja pada waktu puncak, sehingga menyebabkan kesesakan yang teruk.

Selain itu, kekerapan berhenti di stesen-stesen yang ada sepanjang rel, turut melambatkan perjalanan penumpang. Penumpang juga tidak dimaklumkan jika berlaku kelewatan komuter dan tiada tren pengganti

Satu lagi masalah lain ialah terdapat mesin menjual tiket yang tidak berfungsi. Ini menyebabkan penumpang terpaksa beratur panjang untuk mendapatkan tiket sebelum bersesak di platform menunggu tren. Berdasarkan jadual KTMB, penumpang hanya perlu menunggu selama 15 minit. Tetapi akibat daripada penangguhan tren, penumpang terpaksa menunggu lebih daripada 30 minit.

Tren juga tidak menyediakan penghawa dingin pada suhu yang sepatutnya. Ada juga penghawa dingin tren yang gagal berfungsi menyebabkan penumpang terpaksa bertolak ansur dengan bau-bau yang kurang enak semasa di dalam tren.

Keselamatan dan Kebersihan di Stesen

Aspek kebersihan dan keselamatan juga merupakan faktor yang perlu diberikan perhatian oleh pengurusan KTMB. Banyak stesen yang perlu dinaiktarafkan kerana tidak selamat kepada penumpang wanita kerana kedudukan stesen yang tersorok dan agak jauh daripada kawasan yang menjadi tumpuan ramai.

Umpamanya, keadaan di Stesen Kajang pada waktu malam. Kedudukannya agak terpencil dan tidak mempunyai kemudahan lampu yang mencukupi. Begitu juga dengan Stesen Setia Jaya yang mempunyai persekitaran yang menakutkan apabila lalang di sekeliling kawasan stesen itu tidak dibersihkan secara berkala.

Bolehkah masalah jenayah seksual terhadap kaum wanita dapat dikurangkan jika keadaan stesen yang sedemikian rupa? Adakah ini dapat membuatkan penumpang wanita berasa selamat semasa pergi dan balik dari stesen?

Bagaimana pula dengan kemudahan untuk golongan OKU? Mengapa kemudahan untuk mereka tidak dinyatakan dalam cadangan pengasingan ini? Sebahagian besar platform komuter mempunyai jejantas untuk penumpang menyeberangi ke platform yang lain., Adakah kemudahan ini boleh digunakan oleh golongan OKU ini, terutamanya yang menghadapi masalah pergerakan?

Walaupun cadangan pengasingan gerabak ini baik bagi mengelakkan keadaan yang tidak diingini, namun keluhan yang sering diluahkan oleh penumpang adalah penambahbaikan perkhidmatan dan stesen, agar menjadikan platform stesen lebih mesra untuk kaum wanita dan OKU. Faktor inilah yang perlu diberikan keutamaan oleh pengurusan KTMB sebelum cadangan pengasingan dilaksanakan.

Azwa Abd Rahman
ERA Consumer Malaysia
2 April 2010

Lembaga Pelesenan telah melancarkan Kempen Kesedaran Hak-Hak Pengguna Pengangkutan Awam pada 18 Januari 2010. Kempen ini telah dilancarkan oleh Menteri di Jabatan Perdana Menteri, Dato' Seri Mohamed Nazri Abdul Aziz.

Pada peringkat awal pelaksanaan kempen ini, penekanan diberikan kepada hak-hak pengguna perkhidmatan teksi. Salah satu elemen kesedaran ini ialah mempamerkan makluman penggunaan meter beresit pada badan kenderaan dan senarai jenis kesalahan di dalam kenderaan. Ini bertujuan untuk memaklumkan kepada pengguna agar memastikan teksi yang dinaiki menggunakan meter, tiada unsur tawar menawar, resit tambang dikemukakan bagi setiap sewaan dan membuat aduan kepada pihak berkuasa sekiranya pemandu teksi melakukan kesalahan.

Walaupun elemen-elemen kesedaran ini telah dinyatakan dengan jelas, namun masih terdapat segelintir pemandu teksi yang enggan menggunakan meter tambang teksi dan tidak memberikan resit kepada penumpang. Tujuan penggunaan meter untuk mengelakkan pemandu mengenakan caj yang melampau kepada pengguna. Namun begitu, terdapat pemandu teksi yang mengabaikan penggunaan meter dan mengenakan bayaran yang tidak setimpal dengan perkhidmatan yang diberikan kepada pengguna. Adakalanya terdapat segelintir pemandu teksi yang memberitahu bayaran yang perlu dibayar oleh penumpang sebelum menaiki teksi.

Pada beberapa minggu yang lalu, rakan saya telah mengambil sebuah teksi dari Kelana Jaya ke PJS14. Pemandu teksi tersebut memberitahu bahawa bayaran ke PJS 14 adalah RM 10 kerana kesesakan lalu lintas. Namun apabila melalui jalan berkenaan, tiada sebarang kesesakan, malah semua kenderaan bergerak dengan lancar.

Isu penggunaan meter di ibu kota sudah lama ditegaskan oleh LPKP, namun nampaknya ia tidak dihiraukan oleh sesetengah pemandu teksi yang tidak bertanggungjawab. Adakah pemandu teksi hanya memikirkan soal keuntungan dan tidak menghiraukan kebajikan pengguna? Di manakah hak pengguna untuk bersuara?

Manakala, pada hujung minggu yang lepas, saya telah meminta sebuah teksi untuk menghantar saya dari Perhentian Bas Medan Gopeng, Ipoh ke Rapat Setia yang jaraknya hanya 2 kilometer. Pemandu teksi berkenaan telah mengenakan bayaran sebanyak RM 15 untuk jarak perjalanan yang pendek itu. Apabila saya menyoal pemandu teksi itu mengenai kadar bayaran yang dikenakan, alasan yang diberikan oleh pemandu teksi adalah bahawa hari sudah lewat malam. Alasan yang diberikan itu tidak munasabah langsung bagi jarak perjalanan itu dan saya berpendapat bahawa sebagai seorang pengguna, di manakah hak saya?

Penguatkuasaan yang tidak tegas serta sikap kurang bertanggungjawab segelintir pemandu teksi merupakan punca utama berlakunya penipuan dalam penggunaan meter tambang teksi. Justeru, saya menyeru pihak LPKP akan lebih serius terhadap isu penggunaan meter dan meminta penggunaan meter teksi bukan sahaja diamalkan di ibu kota, tetapi juga di bandar-bandar kecil seperti Ipoh, Taiping, Pontian, dan lain-lain.

Sharala Devi Thyakaran
Consumer Research and Resurce Centre (CRRC)
17 Mac 2010